Anti-Corruptie Congres 2026

De ontwikkelingen rond corruptie volgen elkaar snel op: in Nederland én daarbuiten. Nieuwe wetgeving, rechterlijke uitspraken, (grote) afdoeningen en verschuivende handhavingsprioriteiten bepalen in hoog tempo het speelveld voor overheid, ondernemingen en hun adviseurs. Joyce Boonstra opent het congres met een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen van het afgelopen jaar. Zij duidt de actuele lijnen in Nederlandse en internationale wetgeving, beleid, rechtspraak en handhaving. Daarbij gaat zij in op de betekenis van recente afdoeningen en jurisprudentie voor de strafrechtelijke aansprakelijkheid van rechtspersonen en feitelijk leidinggevenden, en op de keuzes tussen vervolging, transactie, strafbeschikking en procesafspraken.

Richard de Mos was (en is op dit moment) wethouder in Den Haag toen hij in 2019 verdachte werd in een omvangrijke corruptiezaak. Na een procedure van bijna vijf jaar werd hij in twee instanties vrijgesproken van omkoping. De dagvoorzitter spreekt met De Mos over hoe het is om verdachte te zijn in een zaak die zich in de volle openbaarheid afspeelt, en over wat opsporing en vervolging met een bestuurder doen. De Mos vertelt welke bijstand hij kreeg, juridisch en daarbuiten, wat hem daarin hielp en wat hij heeft gemist. Zijn ervaringen geven advocatuur, opsporing en OM een beeld van de zaak vanuit de positie van de verdachte.

Onderzoeksjournalisten Rianne van der Linden en Arjan van der Linden (geen familie) onderzochten voor de podcast Het Verkeerde Oordeel zaken waarin de verkeerde naam op een vonnis staat. Een lijst van de Rekenkamer telt 867 van zulke zaken, en het werkelijke aantal ligt vermoedelijk hoger. Mensen krijgen een strafblad of belanden in de cel voor een misdrijf dat een ander pleegde, vaak zonder dat zij ervan weten. De dagvoorzitter gaat met beiden in gesprek over hun onderzoek en over wat deze fouten betekenen voor de betrouwbaarheid van vervolging en vonnis.

• Hoe identiteitsfraude en gebrekkige identiteitsvaststelling de integriteit van de strafrechtketen aantasten;
• Waar het misgaat in de keten, van aanhouding en voorgeleiding tot vonnis en tenuitvoerlegging;
• De signalen die ambtenaren jarenlang binnen Justitie afgaven en waarom daar weinig mee gebeurde;
• De gevolgen voor de onterecht vervolgde burger en voor het vertrouwen in de rechtspleging;
• Wat herstel en preventie vragen van politie, Openbaar Ministerie en rechtspraak.

Een kleine gemeente draagt dezelfde corruptierisico’s als een grote, met een fractie van de mensen en de expertise om die te beheersen. Datzelfde gat tussen risico en capaciteit zit op nationaal niveau, waar de anti-corruptieaanpak uiteenvalt over instanties die elkaar zelden raken. De eerste National Risk Assessment Corruptie legde in maart 2026 vast wat dat oplevert: dertien dreigingen en weerbaarheidsscores die tot 38 van de 100 zakken, met tekorten die vooral in de preventie zitten. Deze bijdrage legt beide niveaus langs dezelfde meetlat van vijf systeemvoorwaarden en voegt daar de voorwaarde aan toe die overal wordt verondersteld en zelden wordt geregeld: capaciteit. Dat levert een manier op om te beoordelen of een integriteitssysteem werkt of alleen op papier bestaat. De slotvraag komt in elk corruptieonderzoek terug: wat mag je verwachten van een organisatie die de capaciteit mist die de norm veronderstelt, en wanneer wordt dat gebrek zelf het verwijt?

Anti-corruptiehandhaving raakt in toenemende mate verweven met geopolitieke en economische belangen. De tijdelijke pauze en herijking van de Amerikaanse FCPA-handhaving in 2025 en de daaropvolgende nieuwe handhavingsrichtlijnen – waarin nationale belangen expliciet worden meegewogen – illustreren deze ontwikkeling. Tegelijkertijd zet de Europese Unie in op verdere harmonisatie en versterking van haar anti-corruptiekader, onder meer met de in 2026 in werking getreden nieuwe EU-richtlijn inzake corruptiebestrijding. In deze bijdrage wordt onderzocht hoe deze ontwikkelingen het internationale anti-corruptielandschap herschikken en welke gevolgen dit heeft voor (internationale) ondernemingen.

Een veilig meldklimaat is onderdeel van integriteitsbeleid dat eraan bijdraagt de weerbaarheid tegen corruptie te vergroten. Een integere cultuur maakt duidelijk welk gedrag gewenst is (en dus ook ongewenst), zorgt ervoor dat signalen van schendingen op een veilige manier gedeeld kunnen worden en zorgt ervoor dat meldingen veilig gedaan en adequaat opgevolgd worden. Corruptie in een organisatie heeft impact op de sociale veiligheid. Andersom is het ook waar: in een sociaal onveilige organisatie is het risico op corruptie groter en kan het langer duren voordat het ontdekt wordt. In deze bijdrage wordt ingegaan op deze dynamieken en op hoe misstanden en integriteitsschendingen zoals corruptie, sociale veiligheid en een veilig meldklimaat met elkaar samenhangen.

De Raad van de EU nam op 21 april 2026 de Anti-corruptie richtlijn aan die als doel heeft corruptiedelicten in alle lidstaten gelijk te trekken, waaronder misbruik van functie (in Nederland vaak ambtsmisbruik genoemd). Nederland heeft 24 maanden om de bepalingen in het strafrecht om te zetten. Over ongeoorloofde beïnvloeding (handel in invloed) is al veel gezegd; misbruik van functie blijft daarbij onderbelicht, terwijl ook dit een heel nieuw delict is in het Nederlandse strafrecht. Danielle Goudriaan laat zien wat de omzetting van de wetgever vraagt, welke keuzes en knelpunten daarbij spelen en waar de grens van strafbaarheid komt te liggen. Ze vertaalt het Europese kader naar wat advocatuur, opsporing en bedrijven er in de praktijk van gaan merken.